ระบบศาลยุติธรรมประเทศไทย

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 กำหนดให้ประเทศไทยมีศาล 4 ประเภท แต่ละประเภทมีอำนาจพิจารณาคดีต่างกัน คือ ศาลยุติธรรม ศาลปกครอง ศาลทหาร และศาลรัฐธรรมนูญ การรู้ว่าเรื่องของท่านอยู่ในอำนาจศาลใด ช่วยให้ยื่นฟ้องหรือต่อสู้คดีได้ถูกที่และไม่เสียเวลา

1. ศาลยุติธรรม

พิจารณาคดีแพ่งและคดีอาญาทั่วไป รวมทั้งคดีที่กฎหมายไม่ได้กำหนดให้อยู่ในอำนาจศาลอื่น แบ่งเป็น 3 ชั้น ได้แก่

• ศาลชั้นต้น เป็นศาลที่รับฟ้องและสืบพยาน ได้แก่ ศาลแพ่งและศาลอาญาในกรุงเทพมหานคร ศาลจังหวัด ศาลแขวง ศาลเยาวชนและครอบครัว ศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ และศาลชำนัญพิเศษ 4 ศาล คือ ศาลแรงงาน ศาลภาษีอากร ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ และศาลล้มละลาย
• ศาลแขวง พิจารณาคดีเล็ก คือ คดีแพ่งที่ทุนทรัพย์ไม่เกิน 300,000 บาท และคดีอาญาที่อัตราโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ขั้นตอนรวดเร็วกว่าศาลจังหวัด
• ศาลอุทธรณ์ พิจารณาคดีที่อุทธรณ์คำพิพากษาของศาลชั้นต้น ได้แก่ ศาลอุทธรณ์ (กรุงเทพมหานคร) ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ถึงภาค 9 ตามเขตพื้นที่ และศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ซึ่งรับอุทธรณ์คดีจากศาลชำนัญพิเศษ
• ศาลฎีกา เป็นศาลสูงสุดของศาลยุติธรรม ปัจจุบันใช้ระบบ "อนุญาตให้ฎีกา" ทั้งคดีแพ่งและคดีอาญา ผู้ที่จะฎีกาต้องยื่นคำร้องขออนุญาต และศาลฎีกาจะรับเฉพาะเรื่องที่เป็นปัญหาสำคัญ นอกจากนี้ศาลฎีกามีแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

2. ศาลปกครอง

พิจารณาคดีพิพาทระหว่างหน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกับเอกชน หรือระหว่างหน่วยงานของรัฐด้วยกัน เช่น คำสั่งทางปกครองที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย การละเลยต่อหน้าที่หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร การกระทำละเมิดของเจ้าหน้าที่รัฐ และสัญญาทางปกครอง แบ่งเป็น 2 ชั้น

• ศาลปกครองชั้นต้น ได้แก่ ศาลปกครองกลาง และศาลปกครองในภูมิภาค
• ศาลปกครองสูงสุด พิจารณาคดีที่อุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลปกครองชั้นต้น

คดีปกครองส่วนใหญ่ต้องฟ้องภายใน 90 วันนับแต่รู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้องคดี จึงควรรีบปรึกษาทนายความ

3. ศาลทหาร

พิจารณาคดีอาญาที่ผู้กระทำความผิดเป็นบุคคลซึ่งอยู่ในอำนาจศาลทหารขณะกระทำความผิด เช่น ทหารประจำการ แบ่งเป็น 3 ชั้น คือ ศาลทหารชั้นต้น ศาลทหารกลาง และศาลทหารสูงสุด

4. ศาลรัฐธรรมนูญ

มีชั้นเดียว ประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ 9 คน วินิจฉัยว่ากฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ และเรื่องอื่นตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด คำวินิจฉัยเป็นเด็ดขาดและผูกพันทุกองค์กร บุคคลที่ถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพที่รัฐธรรมนูญคุ้มครองอาจยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญได้ตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด

5. ข้อควรรู้สำหรับคู่ความ

• คำพิพากษาของศาลชั้นต้นในศาลยุติธรรม โดยทั่วไปต้องยื่นอุทธรณ์ภายใน 1 เดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา และยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาภายใน 1 เดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ หากพ้นกำหนดคดีจะถึงที่สุด
• คดีแพ่งบางประเภทมีข้อจำกัดการอุทธรณ์ เช่น คดีที่ทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ไม่เกิน 50,000 บาท ห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริง
• หากไม่แน่ใจว่าคดีอยู่ในอำนาจศาลใด เช่น ระหว่างศาลยุติธรรมกับศาลปกครอง กฎหมายกำหนดให้คณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดอำนาจหน้าที่ระหว่างศาลเป็นผู้ชี้ขาด

ดูเพิ่มเติมที่ รายชื่อศาลยุติธรรมทั่วประเทศ เตรียมตัวไปศาล และ ทำอย่างไรเมื่อถูกฟ้องคดี

ต้องการทนายความยื่นฟ้อง ต่อสู้คดี อุทธรณ์ หรือฎีกา ในศาลทุกประเภท โทร 089-226-8899

ข้อมูลปรับปรุงเมื่อเดือนกันยายน 2569 เป็นข้อมูลทั่วไป มิใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะคดี แต่ละคดีมีข้อเท็จจริงและกำหนดเวลาต่างกัน ควรปรึกษาทนายความ